Geschiedenis Alkmaar Ontzet

Het Beleg van Alkmaar is de belegering van de stad Alkmaar tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) door de Spanjaarden. Dit beleg vond plaats van 21 augustus tot 8 oktober 1573 en eindigde in een ontzet: nadat Willem van Oranje en Diederik Sonoy opdracht hadden gegeven om de dijken rond Alkmaar door te steken moest het Spaanse leger het beleg opgeven. Het Alkmaars Ontzet was een feit. Alkmaar was een van de eerste Hollandse steden die de Spanjaarden met succes hadden weten te weerstaan.

Een korte voorgeschiedenis

Vanaf 12 april 1573 besloot men in Alkmaar het vuilnis niet meer te verpachten, maar zelf te gebruiken ten behoeve van nieuwe vestingswerken. Er werd in Alkmaar naarstig gewerkt aan deze vestingwerken, naar een ontwerp van Adriaen Anthonisz. Voor de aanleg van deze hoge wallen was veel aarde, modder, vuilnis en bouwpuin nodig. Toen de Spanjaarden hun beleg sloegen waren echter alleen de bastions en wallen in het zuidwesten van de stad nog maar gereed. De vestingwerken aan de noordzijde, in 1551 aangelegd, waren nog niet verbeterd en de oostzijde van de stad lag volledig open. Daar werden tijdens het beleg de zoutketen afgebroken om ruimte te maken voor de aanleg van een stadswal. Het geplande bastion bij de Friesepoort werd in alle haast binnen de stad aangelegd, de overige stadspoorten werden volgestort met puin.

De belegering

Op 21 augustus 1573 wordt Alkmaar omsingeld en een dag later wordt de eerste aanval ingezet, waarbij aan beide zijden dodelijke slachtoffers vallen. Op 23 augustus wordt vanuit Alkmaar door Jacob Cabeliau om versterking gevraagd en verzocht om de dijken door te steken. Van 25 augustus tot en met september worden diverse schijnaanvallen uitgevoerd om de Alkmaarders in verwarring te brengen. Op 18 september gevolgd door de grote Spaanse aanval. De Alkmaarders wisten echter de Spanjaarden met kokend teer en brandende takkenbossen op afstand te houden. Op 23 september worden uiteindelijk de dijken doorgestoken waardoor Spaanse troepen in de modder blijven steken. Het keerpunt van de strijd tegen de Spanjaarden kwam op 8 oktober 1573 toen Don Frederik, zoon van Alva, zijn leger terug trok.


Chronologie van het Ontzet in 1573

Hieronder is van dag tot dag de chronologie van het Ontzet in 1573 beschreven.

Zondag 12 juli 1573

Haarlem wordt ingenomen door het Spaanse leger en komt onder Spaans gezag. Het verzwakte Spaanse leger rukt op naar Alkmaar.

Maandag 13 juli 1573

Het Geuzenleger eist de stad Alkmaar binnen­ gelaten te worden. Het stadsbestuur voelt daar weinig voor.

Donderdag 16 juli 1573

De Geuzen liggen nog steeds voor Alkmaar. Uit het zuiden nadert het Spaanse leger. De Geuzendringen de stad binnen. Zij forceren hiervoor vermoedelijk een van de stadspoorten. Vele burgers vluchten voor de Spanjaarden.

Zaterdag 18 juli 1573

Het Spaanse leger voelt zich nog te zwak en vertrekt richting Haarlem. Alkmaar vraagt andere steden om extra proviand en kruit.

Maandag 20 juli 1573

Er komt geen hulp van andere steden. Alkmaarders maken voorraden van gerst en rogge. Het stads­ bestuur koopt zoveel mogelijk munitie.

Woensdag 29 juli 1573

Muiterij onder de Spaanse soldaten.

Woensdag 5 augustus 1573

De Spaanse soldaten krijgen extra geld. De rust is teruggekeerd en de soldaten willen weer vechten.

Vrijdag 21 augustus 1573

De Spanjaarden komen aan bij de Koedijker sluis. Ze slaan hun tenten op in Oudorp, Huiswaard, Sint Pancras, Koedijk en Bergen. Alkmaar wordt omsingeld.

Zaterdag 22 augustus 1573

De eerste Spaanse aanval bij de Runmolens aan het Zeglis om de toevoer naar de stad af te sluiten. Er sneuvelen Alkmaarse burgers. De Spaanse aanvoerder Ignatio de Medinilla wordt dodelijk gewond. De Spanjaarden bestormen de schans tussen Zeglis en de Schermer. Velen verdrinken.

Zondag 23 augustus 1573

Geuzenaanvoerder Cabeliau schrijft een brief aan Sonoy. Hierin vraagt hij om versterking en om het land rond Alkmaar onder water te zetten.

Dinsdag 25 augustus 1573

Een Spaanse schijnaanval op de Kennermerpoort om de Alkmaarders in verwarring te brengen. In de dagen hierna volgen schermutselingen en schijn­ aanvallen. Intussen heeft de Alkmaarse stads­timmerman Maerten Pietersz. van der Meij, met brieven verborgen in een polsstok, in Schagen Sonoy bereikt. Weer wordt hierin om hulp gevraagd.

Vrijdag 18 september 1573

De dag van de grote Spaanse aanval. Het gedonder van kanonnen is tot in Amsterdam te horen. Grote schade aan huizen en vestingwerken. De vijand valt overal aan: de Friese Poort wordt bestormd. Met een stormbrug proberen de Spanjaarden de gracht bij de Rode Toren over te steken. Ook bij de Kennemerpoort wordt een stormbrug aangevoerd. Bij de Zoutketen naderen schepen met soldaten. Het is nu erop of eronder! Vanaf de wallen wordt op de aanvallers geschoten. Mannen, vrouwen, jongens en meisjes smijten met stenen, pek, kalkwater en hete pekel naar de soldaten. Dit schrikt de Spanjaarden niet af. Driemaal wordt de Friese Poort bestormd. Aanval afgeslagen. Ook de bestorming van de Rode Toren mislukt, want de Spanjaarden krijgen de zware stormbrug nier over de gracht.

Woensdag 23 september 1573

Eindelijk geeft Sonoy de opdracht de sluizen te openen en de dijken door te steken. De omgeving van Alkmaar komt onder water te staan. Het Spaanse leger blijft in de modder steken.

Donderdag 8 oktober 1573

De laatste Spanjaard is vertrokken. Alkmaar is ontzet en viert feest!

ALKMAARDERS OPGELET!

Word ook lid van de 8 October Vereeniging!

AANMELDEN

vraag of opmerking?

Email

info@8october.nl

Postadres

8 October Vereeniging Alkmaar Ontzet
Postbus 3068
1801 GB Alkmaar

© 2019 | 8 October vereeniging Alkmaar Ontzet

Info

{{msg.body}}

×